1968 Baharı, Bireyleşme ve Aydınlar (2) - Deniz Kavukçuoğlu

Mayıs 18, 2008 - DENİZ KAVUKÇUOĞLU

ABD 68’inin başta gelen diğer bir gençlik lideri de 1941 Trinidad doğumlu Stokely Carmichael’dı. 1966’dan 1967 sonuna kadar “Student Nonviolent Coordinating Committee - SNCC”nin (Barışı Öğrenci Koordinasyon Komitesi) başkanlığını yürüttü. 1967 yılında kaleme aldığı ‘Kara İktidar’ başlıklı makalesinde kullandığı ‘kurumsal ırkçılık’ kavramıyla bu konudaki tartışmalara yeni bir boyut kazandırdı. 1968 yılında siyahların lideri Martin Luther King’in öldürülmesinden sonra o güne kadar izlediği barışı çizgiyi terk etti. Aynı yıl Kara Panter Partisi’nden (Black Panther Party) ayrılarak, beyaz Amerika’ya karşı sınıf ayırımı gözetmeksizin tüm siyahları birleştirmeyi amaçlayan ‘Kara İktidar’ (Black Power) örgütünün kurucuları arasında yer aldı.

Sporseverler, Meksika’da düzenlenen Olimpiyat Oyunları’nda 200 m. koşuda şeref kürsüsüne çıkan ABD’li siyah atletler Tommie Charles Smith (altın) ve John Wesley Carlos’un (gümüş) ABD ulusal marşı söylenirken siyah eldivenli yumruklarını havaya kaldırarak ‘Kara İktidar’a dayanışma selamı gönderdiklerini anımsayacaklardır.

Stokely Carmichael, 1968 yılında evlendiği ünlü caz şarkıcısı Miriam Makeba ile daha sonra Afrika’ya, Ahmet Seku Ture’nin yönettiği Gine’ye göç etti. Gana’nın İngilizlere karşı yürüttüğü bağımsızlık savaşının önderi Kwame Nkrumah’a ve Gine’nin Fransızlara karşı kazandığı bağımsızlık savaşının önderi Ahmet Seku Ture’ye olan saygısından adını Kwame Ture olarak değiştirdi, “All-African People’s Revolutionary Party (Tüm Afrika Halklarının Devrimci Partisi)”ne üye oldu. Stokely Carmichael 1998 yılında prostat kanserinden öldü.

Yapıtları: “Üçüncü Dünya, Bizim Dünyamız - Kara Devrim Üzerine Tezler)”, “Ready for Revolution (Devrime Hazır Olmak)”.

***

Bir postacının oğlu olan 1940 doğumlu Rudi Dutschke, Almanya’daki 1968 hareketinin en önde gelen gençlik lideriydi. Berlin Hür Üniversitesi’nde sosyoloji, felsefe ve tarih okumuş, 1973 yılında doktorasını verene kadar üniversite ile ilişkisini kesmemişti. İlgi alanı önceleri Martin Heidegger ve Jean-Paul Sartre’ın varoluşçuluk tezleri iken, ilgisi sonraları Karl Marx’ın ilk yazılarında, Georg Lukács ve Ernst Bloch’un yapıtlarıyla Theodor Adorno, Max Horkheimer, Herbert Marcuse gibi ‘eleştirel kuramcılar’da yoğunlaşmıştı.

Rudi Dutschke, bir Marksist olarak yaşamı boyunca toplumsal ilişkiler karşısında insanların bireysel karar verme özgürlüğünü savundu. 1965 yılında, daha sonra Alman gençlik hareketinin başını çekecek olan “Sozialistischer Deutscher Studentenbund-SDS”in (Sosyalist Alman Öğrenciler Birliği) danışma kuruluna seçildi. Bu yıldan itibaren Almanya genelinde düzenlediği bilimsel seminerler, toplantılar, gösteri yürüyüşleriyle toplumun geniş kesimleri tarafından tanındı. İran Şahı Rıza Pehlevi’nin 2 Haziran 1967 günü Berlin’i ziyareti sırasındaki protesto gösterilerinde Benno Ohnesorg adlı öğrencinin polis tarafından vurulmasından sonra büyük kitlesel gösteriler örgütledi. 18 Şubat 1968 günü on binden fazla savaş karşıtının katıldığı Vietnam yürüyüşünün başını çekti.

11 Nisan 1968 günü Berlin’de kendisine karşı düzenlenen bir suikastta ağır yaralandı. İyileştikten sonra düşünsel ve örgütsel çalışmalarını sürdürdü. Çalışmalarına katıldığı Yeşiller’in kuruluş kongresinden üç gün önce, 24 Aralık 1979 günü evinde banyo yaparken küvette boğularak öldü. Hekimler, banyoda geçirdiği sara nöbetine 11 yıl önce uğradığı suikastın neden olduğunu belirttiler.

Yapıtlarından bazıları: “Jeder hat sein Leben ganz zu leben – Die Tagebücher 1963-1979” (Herkes Hayatını Tam Yaşamalıdır - Günlükler 1963-1979), “Geschichte Ist Machbar” (Tarih Yapılabilir), “Lieber Genosse Bloch … - Briefe An Karola und Ernst Bloch” (Sevgili Yoldaş Bloch… - Karola ve Ernst Bloch’a Mektuplar), “Mein Langer Marsch” (Benim Uzun Yürüyüşüm), “Die Sowjetunion, Solschenizyn und die westliche Linke” (Sovyetler Birliği, Solşenitsin ve Batı Solu), “Versuch, Lenin auf die Füße zu stellen. Über den halbasiatischen und den westeuropäischen Weg zum Sozialismus” (Bir Deneme - Lenin’i Ayakları Üzerine Oturtmak. Sosyalizm Yolunda Yarı-Asyatik ve Batı Avrupalı Çizgi Üzerine) vd.

İngiltere’nin öğrenci lideri, Pakistan kökenli, 1943 doğumlu, New Left Review dergisi yayın kurulu üyesi ve The Guardian gazetesi yazarı Tarık Ali’nin yapıtları: “İncelemeler - Pakistan: Askeri Yönetim mi Halk İktidarı mı? (1970)”, “1968 ve Sonrası: Devrimin İçinde (1978)”, “Pakistan Ayakta Kalabilir mi? (1982)”, “Nehru’lar ve Gandhi’ler (1985)”, “Sokak Savaşı Yılları: 1960’lı Yılların Otobiyografisi (1987)”, “Yukarıdan Devrim: Sovyetler Birliği Nereye Gidiyor? (1988)”, “Fundamentalizmler Çatışması (2002)”, “Bush Babil’de (2003)”, “Bush Bağdat’ta (2004)”; romanlar - “Kefaret (1990)”, “İslam Beşlisi: Nar Ağacının Gölgesi (1992)”, “Selahaddin’in Kitabı (1998)”, “Taş Kadın (1999)”, “Komünizmin Çöküşü Üçlüsü: Kefaret (1991)”, “Ayna Korkusu (1998)”, “Karayip Korsanları”, vd.