Çalık Kredisinin Düşündürdükleri - Öztin Akgüç

Mayıs 02, 2008 - ÖZTİN AKGÜÇ

Çalık Grubu’na iki kamu bankasının vermiş olduğu büyük tutarlı kredi, bazı soruları düşündürdü. Ekonomide bankaların işlevleri (fonksiyonları) ne? Kamu bankalarının görevleri arasında bu tür kredilerin yeri var mı? Bankaların yönetim ilkeleri neler olmalı? Bankalar hangi kurallar, değerler çerçevesinde yönetilmeli?

Bankaların bir ekonomide temel işlevi, sağladıkları kaynakları ekonomik açıdan verimli kullanmak, toplumsal yönden öncelikli alanlara aktararak kaynak kullanımını iyileştirmek ve bu yolla ekonomik gelişmeye katkıda bulunmaktır.

Çalık Grubu’na kredi sağlayan iki kamu bankasının görevleri, kuruluş yasalarına göre incelendiğinde, T. Halk Bankası’nın amacının, ülkenin küçük sanayi, küçük sanat kredisi ihtiyacını karşılamak; esnafın, küçük sanayicilerin, esnaf dernek ve küçük sanat kooperatiflerinin finansmanına katkıda bulunmak olduğu görülür. T. Halk Bankası’nın kuruluş amacı, özetle günümüzde KOBİ (Küçük ve Orta Büyüklükte İşletmelerin) olarak nitelendirilen kuruluşların kredi gereksinimlerini karşılamaktır.

Türkiye Vakıflar Bankası ise “taşınır ve taşınmaz mal ve değerler karşılığında kredi açmak, ortaklıklar kurmak veya kurulmuş alanlara iştirak etmek, taşınmaz mal alıp satmak, her türlü bankacılık işlem ve hizmetleri yapmak, Vakıflar Genel Müdürlüğü ile Mülhak Vakıflar İdaresi’nin bankaya vermede yarar gördüğü taşınmazları ve işletmeleri rasyonel bir şekilde yönetmek” üzere kurulmuştur. Bu bankanın sermayesinin büyük bölümü, Vakıflar Genel Müdürlüğü ile Mülhak Vakıflar tarafından sağlanmıştır.

Ekonomik açıdan bakıldığında bankaların, Çalık Grubu’na, ATV ve Sabah Grubu’nu satın alması için vermiş olduğu krediler bir yatırım kredisi niteliğinde değildir. Satın alma Çalık Grubu açısından bir yükümdür; ancak ulusal ekonomi açısından bir aktarma, bir transferdir. Ülkede yeni bir tesis, işletme kurulmamakta, var olan tesisler el değiştirmektedir.

Çalık Grubu’na ATV ve Sabah Grubu’nu almak için verilen kredi, gerek T. Vakıflar Bankası’nın, hele hele T. Halk Bankası’nın kuruluş amaçlarına, ekonomideki işlevlerine aykırı bulunmaktadır.

Basına yansıdığı kadarı ile kredi koşulları da bankacılık yönetim ilkelerine uygun değildir. Ağırlıklı olarak kısa süreli mevduat kaynağı ile uzun süreli kredi vermek bankalarda aktif ve pasifin vade yapılarında uyumsuzluk yaratır; likidite riskini arttırır; bankaların, yükümlülüklerini zamanında karşılama güçlerini azaltır. Gerçi bankaların sağlıklı çalışmaları için BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu) gibi göstermelik kurumlar oluşturuyoruz. Ancak bunları amaca uygun biçimde yönetemediğimizden, daha çok siyasal baskı aracı, IMF’ye hoş görünmek, yandaşlara iş olanağı yaratma amaçları için kullandığımızdan istenen sonuçları da alamıyoruz. Bankaları ekonominin büyümesine katkıda bulunacak biçimde yönlendiremiyoruz. Yararı olmayan kurumlarla yeni yükler getiriyoruz.

Banka yönetimi, bankacılık bilgisi dışında sağlıklı öngörüde bulunma yeteneğini, sağgörüyü (basireti), etik değerlere uyumu, nesnel davranışı gerektirir. “Banka yöneticileri, mensupları adalet, doğruluk, dürüstlük ve sosyal sorumluluğu esas almaya yönelik etik ilkelere uymakla yükümlüdürler” diye yasa hükmü koyuyoruz ama uygulamıyoruz. Yöneticilerde dirayet, liyakat arayacağımıza; itaat, partiye, cemaate, tarikata yakınlık; saygıda, övgüde kusur etmeme gibi özellikler arıyoruz. Doğal olarak başarı kazanılamıyor; kaynaklar savurganca kullanılıyor; haksız edinimler artıyor, servet dağılımındaki adaletsizlikler derinleşiyor. Üretimde kullanılabilecek kaynaklar, bir komuta ekonomisi anlayışı içinde yârana, yakınlara aktarılıyor. Keyfiliği, yasalara, kurallara aykırılığı, adaletsizliği eleştirenler ise cezalandırılıyor. Linç girişimleri, işe son vermeler, yasal uygulama görüntüsü altında cana kastedilmeler sürüyor.

Halkımız uyanıncaya, aydınlanıncaya dek bu çarpık düzen; hem de dürüstlük, başarı, hortumları kesiyoruz alalaması altında sürecek gibi gözüküyor.

Öztin Akgüç

Cumhuriyet

Bu Yazıyı Paylaşın

Yorumlar (0)