Ekonominin Amerika’sında Şok ve Dehşet-Bülent Esinoğlu

Mart 15, 2008 - BÜLENT ESİNOĞLU

Şok ve dehşet içinde “önleyici vuruş”u dünya Amerika’dan öğrendi.
Şok ve dehşetin arka planını anlaşıldıkça da küreselleşme diye dünyaya dayatılan sistemin ne olduğu ortaya çıktı.
Daha fazla tüketmek ve rahatına rahat katmak için ham madde ve enerji sorunumu var, gözüne kestirdiğin bir mazlum ülkeyi haydut ilan et, arkasından gelsin önleyici vuruş. Doların arkasına Amerikan savaş makinesini da koydun mu mazlum devletler ister istemez rezerv para olarak merkez bankalarına dolar yığarlar. Yığılan dolar kadar değeri kullan kullanabildiğin gibi. Bastığın kâğıt para sana enflasyon olarak dönmediği sürece problem yok. Denge bozulduğu zaman Amerikan ordusunu ortaya salarsın yeniden dengeyi kurarsın.
Şimdiye kadar sistem böyle çalıştı. Peki, şimdi ne oldu da sistem tıkandı? Amerika’nın önde gelen liberal ekonomistleri neden sorunun parasal değil yapısal olduğunu söylüyor?
Temel sorun üretim. Yalnızca silah sanayi var. Sanayinin %83′ü orduya çalışıyor. Geri kalan tüketim malları dışarıdan geliyor. Satın alınan bu tüketim ürünlerinin parası da dışarıdan kredi olarak geliyor.
Amerika yalnızca enerji bakımından dışa bağımlı değildir. Silah sanayi hariç diğer endüstri ürünleri bakımından da dışa bağımlıdır. Daha da önemlisi gelişmiş teknoloji ürünleri bakımından da dışa bağımlı hale gelmiştir. Bu bir zamanlar SSCB’nin uzay ile ilgili en ileri teknoloji ürününü üretipte domatesi üretememesi gibi bir şey.
Bu yapısal bozukluğun somut sonuçları şunlardır. Amerika para basmaya devam ettiği için petrol ve gıda maddelerinin fiyat yükselmektedir. Geçen hafta 200 milyar dolar bastı bankalara verdi. Yani piyasanın kendi kendini düzenlemesi masalından vazgeçti. Devlet müdahaleciliği yaptı. Ama artık fren tutmuyor. Çünkü üretim yok. Şimdi işçi çıkarmalar başladı. İlk kalemde 63 bin işçi bir kalemde çıkarıldı.
Bütçe açığını büyüten etkenlerden biri de Irak ve Afganistan için yapılan masraflar. Yılda 150 milyar dolar. Gerçi Iraktan aldığı petrol bedavaya geliyor. Geliyor ama Afganistan masrafları devam ediyor.
· Bazı somut sonuçlar şunlar, borçlar GMS’nın %5′ni geçti.
· Dolar değer kaybetmeye devam ediyor. 1Euro=1,55dolar.
· Petrol fiyatları 110 dolar/varil
· Çin’den ucuz ürün ithalatı Amerikan işçisini işsiz bıraktı. Tıpkı Türkiye’nin ucuz diye dışarıdan ithalat yapması gibi.
· Bush yönetiminin Çin’e parasının değerini yükseltmesi için yaptığı baskılar bir işe yaramadı.
· Arap sermayesi Amerikan kâğıtlarını almaya pek hevesli değil.
· FED ne bankalar nede para piyasası için bir çözüm öneremiyor.
· Ticaret azalıyor.
Bu şok ve dehşet durumundan daha dehşet durum Amerika’ya olan “güven” azaldı. Büyüleyici güçlü devlet özelliği ayağının altından kaydı.
Bu kadar olumsuz duruma karşı bir tek ve çok önemli bir güçlü tarafı var. Merkez bankalarındaki rezerv paraların %86’sı hala dolar olarak saklanıyor. Kurtarırsa bu paralar Amerika’yı kurtaracak.